کیاپرس/معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور با تأکید بر ضرورت تحول در نظام آموزشی گفت: اگر آینده را نمیتوان پیشبینی کرد، مأموریت مدرسه نباید آمادهکردن دانشآموزان برای گذشته باشد؛ بلکه باید آنان را برای ساختن آینده توانمند کند.
به گزارش کیاپرس از مرکز ارتباطات و اطلاعرسانی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، همایش ملی مدارس نسل چهارم» امروز، دهم شهریورماه، با حضور معاون علمی رئیسجمهور در سالن همایش ایران برگزار شد. این همایش به بررسی نقش آموزش در معماری نوین حکمرانی علم و فناوری اختصاص داشت.
حسین افشین، معاون علمی رئیسجمهور، در این همایش به موضوع آموزش در معماری نوین حکمرانی علم و فناوری پرداخت.
او با اشاره به نقش آموزش و پرورش در تربیت نیروی انسانی آینده کشور اظهار کرد: امکانات و تجهیزات آموزشی اهمیت دارند، اما نخستین عامل تعیینکننده، نگاه و نگرش افراد، بهویژه معلمان، به فرآیند آموزش است. اگر بتوانیم این نگرش را تغییر دهیم، بخش مهمی از مسیر تحول آموزش و پرورش طی خواهد شد.
افشین با قدردانی از عملکرد نظام آموزش و پرورش افزود: ممکن است این نظام مانند هر مجموعه دیگری با نقصها و مشکلاتی روبهرو باشد، اما خروجی آن را میتوان در موفقیت دانشآموزان ایرانی در المپیادهای جهانی و همچنین حضور آنان در دانشگاهها و ادامه مسیر علمی مشاهده کرد.
به گفته این مقام مسئول، موضوع مهاجرت نخبگان نباید صرفاً به این معنا تعبیر شود که نظام آموزشی در تربیت نیروی توانمند موفق نبوده است؛ چراکه همین دانشآموزان در مدارس کشور آموزش میبینند و بعدها به مدارج بالای علمی میرسند. مسئله اصلی این است که برای آینده چه نوع نیروی انسانی تربیت میکنیم و آیا آموزش امروز میتواند پاسخگوی نیازهای آینده کشور باشد یا خیر.
«مدرسه» نقطه آغاز ساخت آینده
افشین با اشاره به اهمیت آموزش و پرورش در ساخت آینده کشور گفت: آینده یک کشور نه در گذشته ساخته میشود و نه صرفاً با تصمیمهای امروز شکل میگیرد؛ آینده نتیجه اقداماتی است که از امروز برای آن انجام میدهیم.
وی ادامه داد: اگر قرار است ایران در آینده مسیر مناسبی را طی کند، باید از امروز تغییر مسیر و تغییر ریل را آغاز کنیم. این تغییر فقط به ساختمان مدرسه، تجهیزات و امکانات محدود نمیشود، بلکه بخش مهمی از آن به تغییر نگاه ما به آموزش و تربیت دانشآموزان مربوط است.
او این رویکرد را «تحول آموزش از مدرسه حافظهمحور به مدرسه نوآوریمحور» توصیف کرد و گفت: هدف این نیست که دانشآموز فقط مطالب را حفظ کند؛ بلکه باید محیطی ایجاد شود که در آن خلاقیت، پرسشگری، حل مسئله و توانایی خلق ارزش تقویت شود.
دانشآموز امروز باید خالق دانش باشد، نه دریافتکننده اطلاعات
معاون علمی رییسجمهور با اشاره به تغییر نیازهای اقتصادی و اجتماعی در عصر فناوری و هوش مصنوعی گفت: مسئله آموزش امروز این نیست که دانشآموزان چقدر میدانند؛ بلکه این است که با آنچه میدانند، چه چیزی میتوانند خلق کنند.
این مقام مسئول افزود: در شرایطی که دانشآموز میتواند پاسخ بسیاری از پرسشهای خود را در چند ثانیه از هوش مصنوعی دریافت کند، باید پرسید مدرسه چه نقشی دارد و قرار است چه تواناییهایی را در دانشآموز پرورش دهد.
به گفته او، اقتصاد امروز بیش از گذشته به نوآوری، حل مسئله، داده و فناوری وابسته است و دانشآموز باید بتواند یاد بگیرد، بیندیشد، خلق کند و با دیگران همکاری داشته باشد.
افشین تأکید کرد: اقتصاد تغییر کرده است، نوع شایستگی موردنیاز نیز تغییر کرده و بنابراین مدرسه نمیتواند با همان الگوهای گذشته ادامه دهد.
تغییر معماری کلاس؛ از گوش دادن تا ساختن
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به روشهای تدریس در نسل چهارم گفت: اگر دانشآموز طراحی میکند، میسازد، آزمایش میکند و مسئله واقعی را حل میکند، نمیتوان یادگیری او را فقط با یک امتحان کتبی سنجید.
این مقام مسئول افزود: در مدرسه نسل چهارم، دانشآموز برای یادگرفتن فقط گوش نمیدهد؛ بلکه انتخاب میکند، میپرسد، میسازد، میآزماید و اصلاح میکند.
افشین اصل راهنما در استفاده از فناوری آموزشی را افزایش کیفیت تجربه یادگیری دانست و گفت: فناوری باید کیفیت تجربه یادگیری را افزایش دهد، نه اینکه فقط تعداد ابزارهای موجود در کلاس را بیشتر کند.
به گفته او، شخصیسازی یادگیری، آموزش ترکیبی، کلاس وارونه، آموزش چالشمحور، آموزش طراحیمحور، ساخت و تولید، خدمات اجتماعی و استفاده از دستیارهای هوش مصنوعی از جمله رویکردهایی هستند که میتوانند محیط یادگیری را گسترش دهند و یادگیری از طریق مسئله و ساختن را تقویت کنند.
معلم از انتقالدهنده دانش به طراح تجربه یادگیری تبدیل میشود
افشین با تشریح مسیر تحول نقش معلم گفت: در نسل چهارم، معلم فقط تصمیم نمیگیرد چه محتوایی تدریس شود؛ بلکه باید مسئله، فعالیت، منابع، تعاملات، فناوری، بازخورد و شیوه ارزشیابی را بهگونهای کنار هم قرار دهد که یک تجربه یادگیری معنادار شکل بگیرد. معلم آینده پاسخها را توزیع نمیکند؛ موقعیتهایی میسازد که در آن یادگیری اتفاق بیفتد.
معاون علمی رئیسجمهور ادامه داد: هرچه به نسل چهارم نزدیک میشویم، ارزش معلم بیشتر در طراحی، بازخورد، الهامبخشی و رهبری یادگیری دیده میشود. انتقال دانش یکی از نقشهای معلم است، اما تمام نقش او نیست.
وی مسیر تحول نقش معلم را از «انتقال دهنده دانش» در نسل اول به «مربی مهارت» در نسل دوم، «تسهیلگر» در نسل سوم و در نهایت «طراح تجربه و رهبر نوآوری» در نسل چهارم ترسیم کرد.
به گفته او، در این مسیر سؤالهای اصلی آموزش نیز تغییر میکنند؛ از اینکه «چه چیزی باید بدانید؟» به «چگونه آن را انجام دهید؟»، سپس «چگونه خودتان مسئله را کشف و حل کنید؟» و در نهایت «چه تجربهای طراحی کنم تا شما بتوانید یاد بگیرید، خلق کنید و اثر بگذارید؟»
نقشهراه تحول مدارس ایران
افشین با اشاره به ضرورت بازطراحی نظام آموزشی کشور گفت: تحول آموزش با اضافه کردن یک ابزار جدید اتفاق نمیافتد؛ زمانی رخ میدهد که برنامه درسی، معلم، یادگیری و ارزشیابی در یک جهت تغییر کنند. تحول مدرسه، پروژه خرید فناوری نیست؛ پروژه بازطراحی یادگیری است.
معاون علمی رئیسجمهور اصلاح برنامه درسی را نخستین گام این مسیر دانست و گفت: باید مشخص شود دانشآموز با دانش کسبشده قرار است چه توانایی هایی پیدا کند.
او تحول روش تدریس را گام دوم عنوان کرد و افزود: روش تدریس باید از یک الگوی غالب به مجموعهای متنوع از تجربههای یادگیری گسترش پیدا کند.
افشین بازطراحی ارزشیابی را سومین محور تحول دانست و گفت: اگر هدف آموزش تغییر کند اما آنچه در امتحان ارزش دارد تغییر نکند، رفتار یادگیری نیز بهسادگی تغییر نخواهد کرد.
وی توانمندسازی معلمان را نیز یکی از الزامات اصلی این تحول عنوان کرد و گفت: نمیتوان مدرسه نسل جدید ساخت، بدون اینکه فرصت یادگیری حرفهای برای معلم نسل جدید فراهم شود.
به گفته معاون علمی رئیسجمهور، ایجاد مدارس و فضاهای نوآوری نیز باید مورد توجه قرار گیرد؛ فضاهایی که در آنها ایده دانشآموز میتواند به تجربه، نمونه اولیه و راهحل تبدیل شود.
افشین درباره استفاده از هوش مصنوعی در مدارس نیز گفت: سؤال اصلی نباید این باشد که چگونه هوش مصنوعی را وارد مدرسه کنیم؛ سؤال این است که کدام مسئله آموزشی را میخواهیم بهتر حل کنیم و هوش مصنوعی در کجای آن میتواند کمککننده باشد.
او تأکید کرد: اگر نقش دانشآموز تغییر کند اما نقش معلم، نظام ارزشیابی و برنامه درسی تغییر نکنند، انتظار تحول پایدار واقعبینانه نیست. تحول، هماهنگی یک نظام است.
مدرسه، نقطه آغاز اقتصاد دانشبنیان
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به ارتباط آموزش و اقتصاد دانشبنیان اظهار کرد: اگر درباره آینده اقتصاد دانشبنیان صحبت میکنیم، نقطه شروع این آینده را نباید فقط در دانشگاه، صنعت یا شرکتهای فناور جستوجو کنیم؛ بخشی از این آینده امروز در کلاس درس ساخته میشود.
وی افزود: اقتصاد دانشبنیان از شرکت دانشبنیان آغاز نمیشود؛ از مدرسهای آغاز میشود که پرسشگری، خلاقیت و توانایی ساختن را پرورش میدهد.
افشین مسیر شکلگیری این ظرفیت را چنین تشریح کرد: کنجکاوی، خلاقیت، پرسشگری، پژوهش، فناوری، نمونه اولیه، ثبت اختراع، شرکت دانشبنیان، نوآوری و در نهایت توسعه اقتصادی. سرمایه اقتصاد دانشبنیان فقط فناوری نیست؛ بلکه انسانهایی هستند که توانایی یادگیری، پژوهش، طراحی، نوآوری و خلق ارزش دارند.
او تأکید کرد: اگر دانشگاه و صنعت محل تجاریسازی نوآوری هستند، مدرسه میتواند محل شکلگیری ذهن نوآور باشد.
