کیاپرس/معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور با تأکید بر ضرورت افزایش سرمایهگذاری در حوزه علم و فناوری گفت: اگر کشور در حوزههای نوظهوری مانند هوش مصنوعی، کوانتوم، میکروالکترونیک، مواد پیشرفته و امنیت سایبری از امروز سرمایهگذاری نکند، در سالهای آینده با فاصلهای جدی از روندهای جهانی مواجه خواهد شد.
به گزارش کیاپرس از مرکز ارتباطات و اطلاع رسانی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، نشست مشترک حسین افشین، معاون علمی رئیسجمهور با مجمع نمایندگان تهران امروز، نهم شهریورماه، در محل معاونت علمی برگزار شد.
افشین در این نشست با اشاره به اهمیت سرمایهگذاری در حوزههای فناوریهای نوظهور اظهار کرد: برای پیشرفت علمی کشور، صرف توجه به آموزش و تولید مقاله کافی نیست و توسعه فناوری به زیرساخت، سرمایهگذاری و ایجاد بازار نیاز دارد.
او با اشاره به وضعیت هوش مصنوعی در کشور گفت: هوش مصنوعی فناوری جدیدی نیست و سابقه آن به چند دهه قبل بازمیگردد. ایران نیز از سالها قبل در دانشگاهها در این حوزه آموزش و پژوهش داشته و از نظر علمی جایگاه قابل توجهی دارد، اما فاصله میان جایگاه علمی و کاربردی کشور نشان میدهد که توسعه زیرساخت و تبدیل دانش به فناوری با سرعت کافی انجام نشده است.
هشدار درباره فاصله بودجه پژوهش با نیازهای کشور
معاون علمی رئیسجمهور بخش دیگری از سخنان خود را به وضعیت بودجه علم و فناوری اختصاص داد و بر ضرورت توجه مجلس به اعتبارات این حوزه تأکید کرد و گفت: در زمان بررسی بودجه، معمولاً بخشهایی مانند کتاب، فرهنگ یا حتی حوزههای دیگر بهعنوان محل کاهش هزینهها مطرح میشوند، اما نباید علم و فناوری در چنین شرایطی به ردیفهای کماهمیت منتقل شود.
افشین با اشاره به بودجه پژوهش در ایران و مقایسه آن با منابع اختصاصیافته به نهادهای علمی در کشورهای دیگر اظهار کرد: با منابع محدود نمیتوان انتظار داشت کشور در حوزههای نوظهور فناوری با سرعت لازم حرکت کند.
او با اشاره به بودجه بنیاد ملی علم ایران گفت: بودجه این بنیاد در مقایسه با منابعی که نهادهای علمی کشورهای پیشرفته در اختیار دارند، بسیار محدود است. در چنین شرایطی، انتظار رشد پایدار علمی و فناوری با دشواری همراه خواهد بود.
معاون علمی رئیسجمهور در عین حال تأکید کرد: شرایط اقتصادی کشور و محدودیتهای بودجهای را درک میکند، اما حتی در شرایط سخت اقتصادی نیز باید سهم علم و فناوری در تصمیمگیریهای بودجهای حفظ شود.
افشین افزود: اگر توسعه علمی و فناوری از اولویتهای کشور کنار گذاشته شود، فاصله ایران با روندهای جهانی در فناوریهای نوظهور بیشتر خواهد شد؛ حوزههایی که سرعت تغییر در آنها به اندازهای بالاست که تصمیمگیری با تأخیر میتواند هزینههای سنگینی به کشور تحمیل کند.
او همچنین تأکید کرد: سرمایهگذاری در علم و فناوری باید بهعنوان یک ضرورت بلندمدت دیده شود و مجلس و دولت در سیاستگذاری و تخصیص منابع، نگاه راهبردیتری به این حوزه داشته باشند.
برنامه جهش علمی با حمایت از ۲۰ دانشگاه دنبال میشود
افشین با اشاره به روند نزولی شاخصهای علمی کشور در سالهای گذشته گفت: در مقطعی رشد علمی کشور منفی شد و ادامه این روند میتوانست به افت جدی جایگاه علمی ایران منجر شود. به گفته او، این وضعیت تنها به عملکرد یک دولت یا یک دوره سیاستگذاری محدود نمیشود و مجموعهای از عوامل در شکلگیری آن نقش داشتهاند.
معاون علمی رئیسجمهور یکی از عوامل این وضعیت را تغییر نگاه به رابطه علم و فناوری با نیازهای کشور دانست و افزود: این پرسش که «فناوری و علمی که به صنعت و کارخانه متصل نشود چه فایدهای دارد» نباید به کنار گذاشتن پژوهشهای بنیادی منجر شود. از سوی دیگر، دانشگاه ها و مسائل مربوط به دانشجویان و پژوهشگران نیز در سالهای گذشته آنگونه که باید مورد توجه قرار نگرفته است.
افشین تأکید کرد: توسعه فناوری بدون تقویت پایههای علمی امکانپذیر نیست. به گفته او، هیچ کشوری بدون برخورداری از رشد علمی پایدار نمیتواند مسیر توسعه فناوری و شکلگیری انقلابهای علمی و صنعتی را طی کند. تولید دانش جدید نیز به پژوهشهای اصیل، دقیق و مستمر نیاز دارد و صرف افزایش تعداد مقالات نمیتواند بهتنهایی معیار مناسبی برای سنجش پیشرفت علمی باشد.
اختصاص بودجه یک همتی برای جهش علمی
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به برنامههای معاونت علمی برای جبران عقبماندگیهای ایجادشده در حوزه پژوهش گفت: یکی از اقدامات انجامشده، تقویت بنیاد ملی علم ایران و اختصاص بودجه برای اجرای طرح «جهش علمی» بوده است.
او با اشاره به محدودیت منابع مالی گفت: انتخاب ۲۰ دانشگاه به معنای کنار گذاشتن سایر دانشگاهها نیست، بلکه با توجه به محدودیت بودجه، سیاست معاونت علمی این بوده است که بخشی از منابع را در نقاطی متمرکز کند که امکان اثرگذاری بیشتری بر روند تولید علم کشور دارند.
برای اجرای این برنامه، حدود یک هزار میلیارد تومان اعتبار در نظر گرفته شده است. افشین هدف از این تخصیص را ایجاد انگیزه بیشتر برای اعضای هیئت علمی، افزایش فعالیتهای پژوهشی و بازگرداندن روند تولید علم کشور به مسیر رشد عنوان کرد.
نرخ بازگشت نخبگان به کشور باید افزایش یابد
افشین در این نشست با اشاره به موضوع مهاجرت نخبگان، بر ضرورت توجه همزمان به ماندگاری و بازگشت نیروهای متخصص تأکید کرد و گفت: در بررسی ۱۰ سال اخیر، حدود ۸۳ درصد از رتبههای برتر کنکور در کشور ماندگار شدهاند.
معاون علمی رئیسجمهور افزود: بعضی وقتها بخش منفی مهاجرت را میگوییم، اما بخش مثبت آن را بیان نمیکنیم. در المپیادهای دانشآموزی نیز ۸۴ درصد از مدالآوران دختر در کشور ماندگار شدهاند.
او با بیان اینکه صرف خروج افراد از کشور نمیتواند معیار کاملی برای ارزیابی وضعیت نخبگان باشد، ادامه داد: مهمترین نکتهای که باید به آن توجه کنیم، نرخ بازگشت است. نرخ بازگشت به کشور در حال حاضر پایین و حدود یک تا دو درصد است، در حالی که در کشورهایی مانند چین و برخی کشورهای حوزه خلیج فارس این نرخ به حدود ۷ تا ۱۰ درصد میرسد. بنابراین باید افزایش نرخ بازگشت را به عنوان یکی از برنامههای جدی دنبال کنیم.
