کیاپرس : اضطراب تنها با احساس نگرانی و بیقراری همراه نیست؛ تداوم اضطراب میتواند تمرکز، حافظه و توانایی پردازش اطلاعات را نیز تحت تأثیر قرار دهد و در برخی افراد به حالتی موسوم به «مهذهنی» منجر شود.
به گزارش کیاپرس مهذهنی اصطلاحی برای توصیف علائمی مانند دشواری در تمرکز، فراموشکاری، خستگی ذهنی، کاهش وضوح فکر و حتی دشواری در پیدا کردن کلمات مناسب است. این وضعیت یک تشخیص پزشکی مستقل محسوب نمیشود، اما میتواند در افراد مبتلا به اضطراب مزمن و استرس طولانیمدت دیده شود.
اضطراب چگونه تمرکز را مختل میکند؟
هنگامی که ذهن دائماً درگیر نگرانی، تهدیدهای احتمالی یا موقعیتهای استرسزا باشد، بخش قابلتوجهی از منابع توجه صرف همین افکار میشود. در چنین شرایطی، پردازش و به خاطر سپردن اطلاعات دیگر میتواند دشوارتر شود.
اضطراب همچنین ممکن است خواب را مختل کند. دشواری در به خواب رفتن یا بیدار ماندن در طول شب، با کاهش کیفیت استراحت همراه است و کمبود خواب نیز میتواند تمرکز، حافظه و توانایی حل مسئله را ضعیفتر کند.
از سوی دیگر، علائم جسمی اضطراب مانند خستگی، سردرد و گرفتگی عضلات نیز ممکن است احساس سنگینی و مهآلود بودن ذهن را تشدید کنند.
مغز در حالت اضطراب چه اتفاقی را تجربه میکند؟
بر اساس مطالعهای که در سال ۲۰۱۳ در مجله Frontiers in Neuroscience منتشر شده، اضطراب در اصل واکنشی طبیعی برای شناسایی خطر و کمک به بقاست؛ اما اضطراب شدید و مزمن میتواند عملکرد شناختی را تحت تأثیر قرار دهد.
در این پژوهش، محققان با ایجاد موقت حالت اضطرابی در افراد سالم در یک محیط آزمایشگاهی کنترلشده و مقایسه آن با افراد دارای اضطراب مزمن، اثر اضطراب بر عملکرد شناختی را بررسی کردند.
نتایج نشان داد اضطراب میتواند مغز را به سمت اولویت دادن به شناسایی تهدید سوق دهد. در این حالت، منابع ذهنی بیشتری صرف تشخیص و دوری از خطر میشود و در نتیجه، تمرکز، توجه و نادیده گرفتن عوامل حواسپرتکننده ممکن است دشوارتر شود.
این وضعیت همچنین میتواند حافظه کاری را تحت تأثیر قرار دهد؛ حافظهای که برای نگهداشتن و پردازش اطلاعات جدید در لحظه مورد استفاده قرار میگیرد.
آیا مهذهنی همیشه ناشی از اضطراب است؟
خیر. متخصصان تأکید میکنند که نباید هر نوع مشکل تمرکز یا حافظه را به اضطراب نسبت داد.
اختلالات تیروئید، کمبودهای تغذیهای و ویتامینی، عوارض برخی داروها، اختلالات خواب، افسردگی و برخی بیماریهای عصبی نیز میتوانند علائمی مشابه ایجاد کنند.
بنابراین اگر مهذهنی برای مدت طولانی ادامه پیدا کند یا شدت آن افزایش یابد، بررسی پزشکی برای مشخص شدن علت اصلی اهمیت دارد.
چگونه میتوان مهذهنی مرتبط با اضطراب را کاهش داد؟
بر اساس توصیههای مطرحشده در این مطلب، کنترل اضطراب میتواند به بهبود مهذهنی کمک کند. از جمله اقدامات پیشنهادی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- فعالیت بدنی منظم
- داشتن برنامه خواب منظم
- تمرینهای ذهنآگاهی و آرامسازی
- تغذیه متعادل
- محدود کردن مصرف بیش از حد کافئین
- استفاده از رواندرمانی، بهویژه درمان شناختی ـ رفتاری (CBT)، در صورت نیاز
در مجموع، مهذهنی میتواند یکی از پیامدهای اضطراب مزمن باشد؛ زیرا نگرانی مداوم بخشی از ظرفیت ذهنی را درگیر میکند. با این حال، تداوم مشکلات حافظه و تمرکز نباید صرفاً به اضطراب نسبت داده شود و در صورت استمرار یا تشدید علائم، مراجعه به پزشک برای بررسی علت زمینهای توصیه میشود.
