استان مازندران به علت تنوع آب و هوایی و اقلیمی و وجود مرتع و جنگل مجموعه ای از گونه های گیاهی اعم از دارویی ، صنعتی و اسانس را در خود جای داده به طوری که طبق تحقیقات انجام گرفته در حدود ۱۸۰۰ – ۲۰۰۰ گونه گیاهی در این استان شناسایی شده است اما به نظر می رسد ظرفیت کاشت گیاهان دارویی در این استان مغفول مانده است. با وجود ویژگی های منحصر به فرد، در زمینه گیاهان دارویی از امکانات فرآوری مناسب برخوردار نیستیم.
گل محمدی ، بیدمشک ، باریجه ، آویشن ، پونه ، همیشه بهار ، مریم گلی ، گل گاوزبان ، باد رنجبویه ، بابونه ، رزماری ، بومادران ،گلپر، گزنه ، سرخارگل و سنبل الطیب از مهم ترین گیاهان دارویی قابل کشت در مازندران محسوب می شوند .
معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی مازندران، معتقد است این استان ظرفیت کاشت حداقل ۲۰۰نوع گیاه دارویی را دارد که در صورت آشنایی با استانداردهای آن و فراهم آمدن بازارهای متقاضی، می تواند در ایجاد اشتغال، درآمد و توسعه استان موثر باشد.
دکتر محمدآزادبخت، با بیان اینکه گیاه گزنه ، دانه کنگر و خارمریم، زرشک، گل گاوزبان، آویشن، رازیانه و… تنها بخشی از ظرفیتهای گیاهان دارویی این استان به شمار می رود، افزود: دانه کنگر جزء ۲۰گیاه اول دنیاست که بومی مازندران و از کیفیت مطلوبی نسبت به سایر مناطق برخوردار است.
دکتر آزادبخت، ضمن اشار به کاربرد اسانسهای گیاهی در بخش اعظمی از مواد غذایی، آرایشی و بهداشتی اظهار داشت: گیاهان بسیاری در ایران و مازندران وجود دارد که می تواند به عنوان اسانس از آن استفاده نمود و با استانداردسازی، امکان صادرات به سایر کشورها را فراهم آورد.
وی، ارزش سالانه صادرات گیاهان دارویی در ایران را ۱۰۰ میلیون دلار دانست و گفت: با به کارگیری شیوه های نوین و صنعتی و افزایش کیفیت این گیاهان، می توان در کوتاه ترین زمان، ارزش صادرات گیاهان دارویی را ۱۰ برابر افزایش داد.
وی، با بیان اینکه گیاهانی همچون زعفران، شیرین بیان، کتیرا، زیره و باریجه بیشترین حجم صادرات گیاهان دارویی ایران را تشکیل می دهند، افزود: استان فارس ۱۰ درصد صادرات گیاهان دارویی را به خود اختصاص داده است درحالی که شرایط اقلیمی و تنوع گیاهان دارویی مازندران نسبت به استان فارس برای کاشت و برداشت این گیاهان مناسب تر است.
معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ادامه داد: گیاهان دارویی همچون حنا، صدر، آویشن، شیرین بیان و ادویه جات معروف ترین گیاهانی هستند که از استان فارس صادر می شود.
دکتر آزادبخت، به وجود ۵۰۰ هزار گونه گیاهی در دنیا اشاره کرد و گفت: از این تعداد،۵ هزار گونه آن تیپیک( با ارزش) و ۲۰ هزار گونه نیز به عنوان فراورده های دارویی استفاده می شود.
وی، با بیان اینکه بیش از نیمی از گونه های تیپیک موجود در دنیا، در شرایط آب و هوایی مازندران قابل کشت است، تصریح کرد: مازندران پتانسیل کاشت و برداشت حداقل ۲۰۰ گیاه تیپیک را دارد.
دکتر آزادبخت، افزود: گیاه گل گاو زبان ایرانی نوع اکیوم آن بومی مازندران است که در دنیا ارزش بسیار فراوانی دارد.
معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی مازندران، سهم جهانی کشور ایران در تجارت گیاهان دارویی را کمتر از ۲ درصد دانست و اظهار داشت: تا کنون نتوانسته ایم از این ظرفیت در راستای درآمد زایی و ایجاد اشتغال استفاده کنیم.
وی، به بیان عوامل موثر بر صادرات گیاهان دارویی پرداخت و گفت: یکی از فاکتورهای مهم برای توسعه صادرات این نوع گیاهان، کاشت گیاهان به جای برداشت از طبیعت است.
دکتر آزادبخت، بر انتخاب گونه های ارزشمند گیاهان دارویی تاکید کرد و افزود: باید عوامل موثر در کاشت و برداشت گیاهان دارویی همچون آب و هوا، کود، خاک، نوع آفات و… را نیز شناسایی کرد.
وی، شناخت ویژگیها و استانداردهای گیاهان دارویی را ضروری دانست و اظهارداشت: در صورت رعایت این استانداردها می توان در صادرات گیاهان دارویی موفق بود.
دکتر آزادبخت، خشک کردن اصولی گیاهان دارویی، بسته بندی و انبارداری صحیح ، بازاریابی وشناسایی بازارهای هدف، تسهیل در قوانین گمرکی برای صادرات گیاهان دارویی را از دیگر عوامل موثر بر صادرات این نوع گیاهان عنوان کرد.
معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی مازندران، با بیان اینکه جلوگیری از قاچاق گیاهان دارویی به صادرات سالم این گیاهان کمک می کند، گفت: در همین راستا ساماندهی عطاریها را در دستور کار قرار دادیم.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی مازندران نیز به عنوان متولی حوزه کشاورزی، در بخش کاشت و برداشت گیاهان دارویی اظهار داشت: برخی از گیاهان دارویی در عرصه های منابع طبیعی رشد می کند که بهره برداری از آن بر عهده منابع طبیعی است.
دلاور حیدر پور، ادامه داد: با توجه به اینکه مازندران پتانسیل مناسبی برای کاشت این نوع گیاهان وجود دارد، زارعت این گیاهان در اراضی زارعی را در دستور کار قرار دادیم.
وی، خاطرنشان کرد: چنانچه افراد تمایل به سرمایه گذاری در زمینه کاشت و داشت و برداشت گیاهان دارویی داشته باشند، سازمان جهاد کشاورزی امکانات فنی و پشتیبانی را در اختیار متقاضیان قرار می دهد تا بتوانند طرحهای خود را تولید و به بازارهای داخلی و خارجی عرضه نمایند.
انتظار می رود با برگزاری کنفرانس گردشگری سلامت در مازندران وشناساندن ظرفیتهای این استان در حوزه گیاهان دارویی، با همکاری و تعامل دستگاه های مربوطه برنامه ای مدون ، اصولی و قابل اجرا تدوبن شود تا حداقل با ایجاد اشتغالزایی در این بخش، اقتصاد استان در گردشگری سلامت رونق یابد .
(karez_60@yahoo.com) ایمیل نویسنده
یک نوع بوته علفی به نام اوکجی در منطقه پشتکوه چهاردانگه می روید که ریشه آن(که به زبان بومی اوکجی ملهم نام دارد ) اثر معجزه آسایی در ضد عفونی و بهبود زخمهای ناشی از سوختگی ها دارد.
از عنایت شما متشکرم