کیاپرس : استاد تمام گروه ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به نقش مهم رسانههای سلامت در پیوند میان علم و جامعه، گفت: ارتباطات، گمشده امروز جامعه ایران است و دانشجوخبرنگاران مفدا میتوانند با روایتگری انسانی، مقابله با شبهعلم و تقویت گفتوگو، بخشی از این اختلال ارتباطی را کاهش دهند.
.jpeg)
به گزارش کیاپرس به نقل از وبدا به نقل از مفدا، دکتر هادی خانیکی، استاد تمام گروه ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی در نشست هماندیشی دانشجویان فعال رسانهای مفدا که همزمان با دهمین سال فعالیت این شبکه برگزار شد، با اشاره به گستره فعالیت مفدا در دانشگاههای علوم پزشکی کشور، فعالیت این شبکه را اقدامی ارزشمند دانست و اظهار کرد: در ۶۸ شعبه مفدا کار ارزشمندی در حال انجام است و آنچه برای دوره جدید این شبکه در نظر گرفته شده، نشان میدهد بسیاری از مسائل مهم حوزه رسانه و ارتباطات در وزارت بهداشت مورد توجه قرار گرفته است.
وی با تمرکز بر موضوع «واژههایی که شفا میدهند»، نقش رسانه را در نقطه اتصال پزشکی، دانشگاه و جامعه مهم دانست و گفت: دانشجوخبرنگاران مفدا از دانش حرفهای خود در حوزه ارتباطات فراتر رفته و در نقطهای قرار گرفتهاند که میتوانند میان دانش تخصصی و تجربه عمومی جامعه ارتباط برقرار کنند.
گمشده امروز جامعه ایران؛ ارتباطات
خانیکی مسئله اصلی سخنانش را «اختلال ارتباطی» در جامعه امروز ایران دانست و افزود: برای فهم این مسئله، امروز نه از جایگاه یک معلم، بلکه از منظر یک بیمار سخن میگویم؛ بیماری که تجربه زیستهاش از مواجهه با بیماری میتواند بخشی از واقعیت ارتباط میان بیمار، پزشک و جامعه را نشان دهد.
وی با اشاره به تحول نظریههای ارتباطی از دوران مکلوهان تا عصر شبکههای اجتماعی اظهار کرد: مکلوهان با طرح نظریه «دهکده جهانی» نشان داد که رسانهها چگونه فاصلههای انسانی را کاهش میدهند. امروز با گسترش اینترنت و شبکههای اجتماعی، وارد عصر شبکهها شدهایم؛ با این حال، افزایش دسترسی به رسانه الزاماً به معنای شکلگیری ارتباط مؤثر نیست.
این استاد ارتباطات ادامه داد: امروز به خبر، منبع و مخاطب دسترسی داریم، اما همچنان ممکن است ارتباط شکل نگیرد. به همین دلیل معتقدم یکی از گمشدههای جامعه ما خود ارتباطات است و این مسئله را میتوان در حوزههای مختلف اجتماعی، سیاسی، علمی و حتی پزشکی مشاهده کرد.
خانیکی تجربه شخصی خود از ابتلا به بیماری سرطان را نمونهای از این اختلال ارتباطی دانست و گفت: پس از تشخیص بیماری، تلاش کردم برخلاف عادت معمول با بیماری به عنوان یک تجربه تازه وارد گفتوگو شوم. در همین مسیر متوجه شدم حتی سه پزشک برجسته که با یکدیگر دوست بودند، درباره بیماری من گفتوگو نمیکردند. این تجربه نشان میدهد اختلال ارتباطی صرفاً مسئله رسانه نیست و در ساختارهای علمی و حرفهای نیز دیده میشود.
یک تیتر میتواند بر تجربه بیمار اثر بگذارد
وی با اشاره به تأثیر رسانه بر بیماران گفت: در روزهای سخت بیماری، بارها تأثیر یک تیتر، خبر یا گزارش پزشکی را بر وضعیت روحی خود احساس کردم. حتی از اتاق شیمیدرمانی تلاش میکردم تجربه مواجهه با بیماری را بنویسم و آن را با دیگران به اشتراک بگذارم.
خانیکی افزود: همین تجربه به من نشان داد که رسانه در حوزه سلامت فقط انتقالدهنده اطلاعات نیست؛ نحوه روایت بیماری، انتخاب واژهها و تصویری که از بیمار ارائه میشود، میتواند بر تجربه او از بیماری تأثیر بگذارد.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به این موضوع، اظهار کرد: جامعه ما با یک اختلال ارتباطی مواجه است و بخشی از آن به این بازمیگردد که مهارت گفتوگو و شنیدن را به اندازه کافی نیاموختهایم.
دانشجوخبرنگار مفدا؛ واسط میان رنج و درمان
این استاد دانشگاه با اشاره به شرایط اجتماعی امروز ایران گفت: فیلترینگ، شرایط پرمخاطره اجتماعی، تجربه جنگ، مشکلات اقتصادی، ناامیدی و تهدیدهای مختلف، بار اختلال ارتباطی موجود را سنگینتر کرده است.
وی خطاب به دانشجوخبرنگاران مفدا گفت: شما فقط گزارشگر زندگی دانشجویی نیستید؛ در نقطهای میان جامعه و علم و در مرز میان رنج و درمان قرار دارید. بنابراین باید ببینید در این جایگاه چه نقشی میتوانید ایفا کنید.
خانیکی سپس مجموعهای از راهبردهای ارتباطی را برای فعالیت رسانهای دانشجویان مطرح کرد و گفت: اگر بخواهیم فاصله میان نظام سلامت، دانشگاه، جامعه و نسل جوان را کاهش دهیم، رسانه باید از انتقال صرف اطلاعات عبور و به سمت ارتباط مؤثر حرکت کند.
۱۰ راهبرد برای کاهش اختلال ارتباطی در رسانه؛ راهبرد اول: از خبررسانی مکانیکی به روایتگری انسانی
خانیکی نخستین گام را عبور از خبررسانی مکانیکی و حرکت به سمت روایتگری دانست و گفت: مخاطب با آمار و ارقام خشک به تنهایی ارتباط برقرار نمیکند؛ انسان موجودی قصهگوست و روایتهای انسانی میتوانند مفاهیم پیچیده سلامت را برای او قابل لمس کنند.
وی با اشاره به تجربه خود از بیماری سرطان افزود: روایت تجربه زیسته بیمار از درد، امید، ترس، شادی و کمبودها میتواند بیش از انبوهی از آمار، مخاطب را با یک مسئله سلامت درگیر کند.
وفاداری به تجربه زیسته مخاطب
این استاد ارتباطات دومین اصل را هماهنگی پیام رسانهای با واقعیت زندگی مردم عنوان کرد و گفت: رسانه زمانی میتواند اعتماد مخاطب را جلب کند که روایتش با تجربه زیسته او فاصله زیادی نداشته باشد. ما در دنیاهای متفاوتی زندگی میکنیم و رسانه باید بتواند این فاصلهها را درک و به هم نزدیک کند.
دیدن رنج اجتماعی در کنار مسئله سلامت
خانیکی بر ضرورت توجه رسانههای سلامت به زمینههای اجتماعی بیماری تأکید کرد و گفت: مسائل سلامت را نمیتوان جدا از شرایط اجتماعی تحلیل کرد. حتی در دوره پس از جنگ نیز بازسازی اجتماعی، امید و اعتماد اهمیت زیادی دارد و رسانه باید بتواند بستر اجتماعی رنجها را ببیند و روایت کند.
ترجمه زبان سرد تخصصی به زبان گرم مردم
وی چهارمین راهبرد را تبدیل مفاهیم تخصصی به زبان قابل فهم برای عموم دانست و اظهار کرد: یکی از مهمترین کارکردهای روزنامهنگاری، فراگیر کردن مفاهیم تخصصی است. هنر روزنامهنگار این است که بدون کاستن از اعتبار علمی یک موضوع، آن را با زبانی روشن و قابل فهم به جامعه منتقل کند.
خانیکی تأکید کرد: زبان گرم مردم به معنای عوامزدگی نیست. روزنامهنگار باید میان جذابیت، سادگی و اعتبار علمی تعادل ایجاد کند؛ زیرا اگر رسانه نتواند این تعادل را حفظ کند، ممکن است میدان برای اخبار جعلی و اطلاعات نادرست باز شود.
از هراسافکنی پرهیز کنید
این استاد دانشگاه با اشاره به وضعیت جامعه امروز گفت: در جامعهای که دائماً در معرض اخبار نگرانکننده قرار دارد، رسانه نباید صرفاً به بازتولید ترس و ناامیدی دامن بزند. جامعه پرمخاطره به رسانهای نیاز دارد که بتواند ضمن بیان واقعیت، امکان فهم و مواجهه با آن را نیز فراهم کند.
روزنامهنگاری راهحلگرا را جدی بگیرید
خانیکی ششمین راهبرد را حرکت به سمت روزنامهنگاری راهحلگرا دانست و گفت: رسالت رسانه فقط بیان تاریکیها نیست. مخاطب نباید پس از خواندن یک گزارش، در بنبست ناامیدی رها شود. رسانه باید در کنار طرح مسئله، امکان شناخت راههای مواجهه با آن را نیز فراهم کند.
مقابله با شبهعلم
وی مقابله با شبهعلم و اطلاعات نادرست را از وظایف جدی رسانههای سلامت دانست و افزود: رسانههای تخصصی سلامت باید در برابر «زهر اطلاعاتی» و روایتهای غیرعلمی، نقش پادزهر داشته باشند و اجازه ندهند اطلاعات نادرست جای دانش معتبر را بگیرد. مخاطب را صاحب عاملیت بدانید
خانیکی با تأکید بر اینکه ارتباطات از مخاطب آغاز میشود، گفت: نمیتوان پیام را به مخاطب تحمیل کرد. مخاطب با دانش، تجربه و پیشفرضهای خود به سراغ رسانه میآید. رسانه حرفهای باید این مخاطب را به رسمیت بشناسد و به او قدرت تحلیل و عاملیت بدهد.
زبان بدن رسانه را فراموش نکنید
این استاد ارتباطات، عناصر بصری رسانه را بخشی از فرآیند ارتباط دانست و اظهار کرد: همانگونه که در مطب، نگاه و لحن پزشک بر احساس بیمار تأثیر میگذارد، در رسانه نیز تیتر، عکس، رنگ و گرافیک پیام خاص خود را منتقل میکنند.
وی افزود: فرم و ظاهر رسانه باید احساس امنیت و اعتماد ایجاد کند و صرفاً بر ترس و نگرانی مخاطب نیفزاید.
رسانه را به فضای گفتوگو تبدیل کنید
خانیکی در دهمین راهبرد خود بر گفتوگومحور بودن رسانه تأکید کرد و گفت: رسانه نباید یک تابلوی یکطرفه باشد. باید فضایی ایجاد شود که بیمار، دانشجو و دیگر مخاطبان بتوانند تجربه و رنج خود را بیان کنند و احساس کنند صدایشان شنیده میشود.
وی افزود: برای کاهش اختلال ارتباطی، باید توانایی شنیدن را به اندازه توانایی گفتن تقویت کنیم؛ زیرا ارتباط مؤثر زمانی شکل میگیرد که هر دو سوی آن امکان سخن گفتن و شنیده شدن داشته باشند.
فیلترینگ؛ مسئلهای فنی با پیامدهای اجتماعی
خانیکی در بخش دیگری از سخنان خود در پاسخ به سوال یکی از دانشجویان با تفکیک ابعاد فنی و اجتماعی اختلال ارتباطی گفت: فیلترینگ به عنوان یک شیوه فنی برای مقابله با برخی تهدیدهای امنیتی و سیاسی قابل بررسی است، اما در شرایط اجتماعی امروز ایران، این مسئله صرفاً با راهکار فنی قابل حل نیست.
وی با اشاره به نتایج یک پیمایش درباره مطالبات مردم پس از تجربه جنگ اظهار کرد: حتی افرادی که تجربه جنگ و ایستادگی داشتهاند، دسترسی به اینترنت و رفع فیلترینگ را از مطالبات مهم خود میدانند. این موضوع نشان میدهد دسترسی به اطلاعات و ارتباطات به یک نیاز جدی اجتماعی تبدیل شده است.
این استاد دانشگاه گفت: من مسئولیت دولتی ندارم، اما دولتیار هستم و هرجا بتوانم کمک میکنم. تا جایی که اطلاع دارم، دکتر پزشکیان و دکتر عارف نیز در تلاشاند مسئله دسترسی برابر و عادلانه به اینترنت را دنبال کنند.
وی تأکید کرد: اگر مسئله دسترسی به اینترنت حل نشود، کاهش سرمایه اجتماعی میتواند خود را در کاهش اعتماد، مشارکت و امید به آینده نشان دهد.
«زبان گرم»؛ بدون افتادن در دام عوامزدگی
خانیکی در پاسخ به دغدغه یکی از دانشجویان درباره استفاده از زبان عمومی در رسانههای دانشجویی، بر ضرورت آموزش مهارت روزنامهنگاری تخصصی تأکید کرد و گفت: فاصله میان زبان تخصصی و زبان عمومی یک مرز مهم در ارتباطات است. روزنامهنگار باید بتواند مفاهیم علمی را به زبان مردم ترجمه کند، بدون آنکه ارزش خبری یا اعتبار علمی آنها را از بین ببرد.
وی با اشاره به نقش فرهنگ و ادبیات در ارتباطات گفت: در فرهنگ ایرانی و آموزههای دینی نیز نمونههای بسیاری از اهمیت زبان و گفتوگو وجود دارد. حتی در روایتهای مربوط به پیامبر اسلام، توجه به شنیدن سخن دیگران و بیان مفاهیم وحی به زبان قابل فهم برای مردم، از ویژگیهای مهم ارتباطی به شمار میرود.
انگزدایی؛ بخشی از مسئولیت رسانه سلامت
استاد تمام گروه ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی، انگزدایی از بیماری را نیز بخشی از مسئولیت رسانه دانست و گفت: عباراتی مانند اینکه «اگر سرطان گرفتهای، آماده مردن باش»، علاوه بر ایجاد ترس، میتواند سلامت روان بیمار را تحت تأثیر قرار دهد.
وی با اشاره به تجربه شخصی خود از بیماری سرطان افزود: وقتی با بیماری مواجه شدم، تلاش کردم از انگزدن به بیماری فاصله بگیرم و تجربه خود را روایت کنم. به همین دلیل در ستون خود در روزنامه اعتماد، مواجهههای مختلفم با بیماری را نوشتم و آن را پنهان نکردم.
خانیکی در پایان گفت: راه حل مساله اختلال ارتباطی را در گفتوگو میبینم. رسانه سلامت زمانی میتواند اثرگذار باشد که بتواند میان دانش تخصصی و تجربه زیسته مردم، میان رنج و درمان و میان جامعه و نظام سلامت ارتباط برقرار کند؛ نقشی که دانشجوخبرنگاران مفدا میتوانند در آن پیشگام باشند.
