به گزارش کیاپرس از روابط‌عمومی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران، ژورنال‌کلاب گروه اقتصاد و مدیریت دارو با ارائه دکتر محدثه ساسانی و دکتر علیرضا رستمی، دستیاران تخصصی این گروه، با عنوان «تحلیل SWOT زنجیره تأمین دارو با رویکرد SPDU در جنگ تحمیلی رمضان» و با راهنمایی دکتر عباس کبریایی‌زاده برگزار شد.

این نشست تخصصی با هدف بررسی تاب‌آوری و امنیت زنجیره تأمین داروی کشور در شرایط بحران، در دو بخش مکمل شامل تحلیل وضعیت موجود صنعت دارو و آینده‌پژوهی نظام تأمین دارویی کشور برگزار شد.

در بخش نخست با عنوان «تحلیل SWOT صنعت دارویی کشور»، جایگاه صنعت دارو به‌عنوان یکی از ارکان راهبردی امنیت ملی و نظام سلامت مورد ارزیابی قرار گرفت. هدف این مطالعه، شناسایی ظرفیت‌ها، چالش‌ها و الزامات توسعه پایدار صنعت دارو برای تدوین راهبردهای مؤثر در ارتقای امنیت دارویی کشور عنوان شد.

یافته‌های این پژوهش نشان داد که صنعت داروی ایران در کنار برخورداری از ظرفیت‌های ارزشمندی همچون خوداتکایی نسبی در تأمین نیازهای داخلی، زیرساخت‌های تولیدی مناسب و نیروی انسانی متخصص، با چالش‌هایی نظیر تحریم‌های بین‌المللی، محدودیت‌های نقدینگی و موانع ساختاری نیز روبه‌رو است. در عین حال، توسعه بازارهای منطقه‌ای و افزایش همکاری‌های بین‌المللی از مهم‌ترین فرصت‌های پیش روی این صنعت ارزیابی شد.

بر اساس این گزارش، داده‌های پژوهش از طریق پرسشنامه و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۵ نفر از خبرگان حوزه دارو جمع‌آوری و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شد. نتایج نشان داد بیشترین اجماع میان خبرگان در حوزه نقاط قوت و تهدیدهای صنعت دارو وجود دارد؛ موضوعی که از شناخت مشترک ذی‌نفعان نسبت به توانمندی‌ها و مخاطرات محیطی حکایت دارد.

همچنین نتایج تحلیل SWOT نشان داد تعداد گزاره‌های مرتبط با نقاط قوت و تهدیدها به‌طور مساوی ۴۸ مورد بوده است، اما در مجموع وزن عوامل بازدارنده شامل نقاط ضعف و تهدیدها اندکی بیشتر از عوامل پیش‌برنده برآورد شده است. از سوی دیگر، سهم عوامل درونی نسبت به عوامل بیرونی بیشتر بوده که نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از چالش‌های صنعت دارو ریشه در ساختارها و فرآیندهای داخلی دارد.

بر اساس این گزارش، داده‌های پژوهش از طریق پرسشنامه و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۵ نفر از خبرگان حوزه دارو جمع‌آوری و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شد. نتایج نشان داد بیشترین اجماع میان خبرگان در حوزه نقاط قوت و تهدیدهای صنعت دارو وجود دارد؛ موضوعی که از شناخت مشترک ذی‌نفعان نسبت به توانمندی‌ها و مخاطرات محیطی حکایت دارد.
همچنین نتایج تحلیل SWOT نشان داد تعداد گزاره‌های مرتبط با نقاط قوت و تهدیدها به‌طور مساوی ۴۸ مورد بوده است، اما در مجموع وزن عوامل بازدارنده شامل نقاط ضعف و تهدیدها اندکی بیشتر از عوامل پیش‌برنده برآورد شده است. از سوی دیگر، سهم عوامل درونی نسبت به عوامل بیرونی بیشتر بوده که نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از چالش‌های صنعت دارو ریشه در ساختارها و فرآیندهای داخلی دارد.
بر این اساس، راهبرد غالب پیشنهادی برای صنعت دارویی کشور از نوع «رقابتی ـ تدافعی» ارزیابی شد؛ راهبردی که بر بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود برای مقابله با تهدیدهای بیرونی، افزایش تاب‌آوری و حفظ پایداری زنجیره تأمین دارو تأکید دارد.

در ادامه این نشست، ارائه‌ای با عنوان «سناریوهای محتمل برای زنجیره تأمین دارو با رویکرد SPDU در جنگ تحمیلی رمضان» برگزار شد که در آن آینده زنجیره تأمین دارو بر اساس چهار مؤلفه انتخاب دارو (Selection)، تأمین و خرید (Procurement)، توزیع (Distribution) و مصرف (Use) مورد بررسی قرار گرفت.
در سناریوی «جنگ سریع و مخرب»، بر ضرورت آمادگی پیشینی، بازنگری فهرست داروهای حیاتی، ذخیره‌سازی راهبردی مواد اولیه، ایجاد مسیرهای جایگزین تأمین، توزیع غیرمتمرکز، پایش لحظه‌ای موجودی‌ها و مدیریت تقاضا تأکید شد. ارائه‌دهندگان این نشست، سرعت تصمیم‌گیری و هماهنگی میان بازیگران زنجیره تأمین را مهم‌ترین عامل کاهش اختلال در دسترسی به دارو در شرایط بحرانی دانستند.
در سناریوی «جنگ و آتش‌بس فرسایشی» نیز ایجاد تاب‌آوری نهادی و پایداری بلندمدت در کانون توجه قرار گرفت. خرید راهبردی، تجمیع تقاضا، انعقاد قراردادهای بلندمدت با تأمین‌کنندگان، تنوع‌بخشی به منابع تأمین، مشارکت فعال بیمه‌ها و نهادهای مالی و توسعه سامانه‌های پایش مستمر از جمله مهم‌ترین راهبردهای پیشنهادی در این شرایط عنوان شد. همچنین استفاده از تجربیات جهانی به‌ویژه درس‌آموخته‌های جنگ اوکراین و روسیه برای طراحی مدل‌های بومی مدیریت بحران مورد تأکید قرار گرفت.
در سناریوی «صلح پایدار» نیز فرصت بازسازی و توسعه نظام دارویی کشور مورد توجه قرار گرفت. توسعه سامانه‌های هوشمند اطلاعاتی، ارتقای مصرف منطقی دارو، جذب فناوری و سرمایه‌گذاری مشترک، افزایش ظرفیت‌های تولیدی و تقویت جایگاه ایران در زنجیره تأمین منطقه‌ای از مهم‌ترین اولویت‌های مطرح‌شده در این بخش بود.

در جمع‌بندی این نشست تخصصی تأکید شد که امنیت دارویی کشور صرفاً به ظرفیت تولید وابسته نیست، بلکه نتیجه عملکرد هماهنگ تمامی اجزای زنجیره تأمین دارو است. بر این اساس، توسعه سامانه‌های اطلاعاتی، تنوع‌بخشی منابع تأمین، خرید راهبردی، مدیریت ذخایر راهبردی، تقویت تولید داخلی، حکمرانی یکپارچه و مدیریت منطقی مصرف از مهم‌ترین الزامات ارتقای تاب‌آوری و پایداری نظام دارویی کشور در برابر بحران‌ها و تهدیدهای آینده به شمار می‌رود.